Chi phí "bôi trơn" là vấn đề nghiêm trọng

Tại hội thảo công bố chỉ số xếp hạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2010 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Cơ quan Phát triển Hoa Kỳ (USAID) và Dự án Sáng kiến năng lực cạnh tranh Việt Nam (VNCI) tổ chức vào sáng 16/3 tại Hà Nội, các đại biểu tham dự đều có chung một nhận định là hiện nay, khi đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam, các doanh nghiệp (DN) đều phải tốn những khoản chi phí không chính thức (còn gọi là chi phí “bôi trơn”) nếu muốn các thủ tục được giải quyết nhanh gọn, hay muốn trúng các gói thầu do cơ quan nhà nước mời thầu.

Việt Nam cần phải giữ gìn hình ảnh để thu hút FDI

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Môi trường kinh doanh của VCCI: “Có 21% DN trong nước thừa nhận đã trả chi phí không chính thức trong đăng ký kinh doanh và 40% trả hoa hồng khi muốn có được hợp đồng từ các cơ quan nhà nước. Về phần các DN FDI, có 18% thừa nhận có chi khoản phí “bôi trơn” để xúc tiến các thủ tục”.

Tương tự, TS. Edmund Malesky, Trưởng nhóm nghiên cứu PCI, đại diện USAID, cũng đưa ra những con số đáng kinh ngạc: 20% DN FDI đã phải trả khoản phí này khi đăng ký kinh doanh, 40% DN phải chi hoa hồng khi đấu thầu, mua sắm công, 70% DN FDI phải tốn kém cho khoản bôi trơn để thông quan hàng hóa nhanh hơn. Và ông nhận xét: “Chi phí không chính thức là vấn đề nghiêm trọng ở Việt Nam”.

Thực tế cho thấy, số DN chấp nhận “bôi trơn” đang có xu hướng tăng mạnh trong những năm gần đây. Thực ra, chuyện này không còn xa lạ với nhiều người, nhưng điều đáng nói là có không ít DN xem đây là sự hiển nhiên.

Chi phí “bôi trơn” chủ yếu xoay quanh những mối “quan hệ” đôi bên cùng có lợi, và bản chất của mối quan hệ này được luật sư Trương Trọng Nghĩa, đại biểu Hội đồng nhân dân TP.HCM, chỉ rõ là “một dạng tham nhũng giữa một bên là DN có nhu cầu xin xỏ và đưa lợi ích, còn bên kia là cán bộ, công chức có quyền giải quyết và nhận lợi ích”.

Đây quả là vấn đề không đơn giản, nếu không giải quyết rốt ráo sẽ dẫn đến những hệ lụy cho nền kinh tế Việt Nam, nhất là trong khi chúng ta đang muốn thu hút vốn đầu tư từ các DN nước ngoài.

Trước đây, các DN nước ngoài đầu tư vào Việt Nam chủ yếu dựa trên giá nhân công rẻ và các ưu đãi về thuế, đất đai. Đồng thời, đa phần các DN này đầu tư vào các lĩnh vực gia công, lắp ráp có hàm lượng công nghệ thấp, cần ít hoặc không cần lao động có tay nghề cao.

Tuy nhiên, xu hướng này cần được thay đổi. Điều này có nghĩa là trong tương lai, các lợi thế về nhân công giá rẻ hay các ưu đãi khác sẽ không còn sức hút đối với các nhà đầu tư nước ngoài, mà cái chính là sự minh bạch trong chính sách, lao động có tay nghề cao và môi trường đầu tư thông thoáng, thuận lợi.

Điều này đã được bà Virginia Foote, đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Hoa Kỳ (Amcham), xác nhận: “Nhiều DN Mỹ muốn vào Việt Nam, vì danh tiếng của Việt Nam đã được củng cố khi trở thành thành viên của WTO. Nhưng sau lần đầu tiên đến Việt Nam, khi quay trở lại lần thứ hai, thứ ba, họ lại quyết định không đầu tư vào Việt Nam nữa”.

Giải thích điều này, bà Virginia Foote cho rằng, các DN làm ăn thành công tại Việt Nam đa phần có quan hệ quen biết với những người có vị trí quan trọng trong các cơ quan nhà nước. Các nhà đầu tư Mỹ không thể hiểu được sự rối rắm của mối quan hệ kinh doanh như thế.

Nhận xét của bà Virginia Foote rất có thể cũng là suy nghĩ chung của các nhà đầu tư nước ngoài đang cân nhắc việc đầu tư tại Việt Nam. Điều này không những đã gây rất nhiều trở ngại cho công tác đầu tư, kinh doanh của các DN, mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không bình đẳng và làm ảnh hưởng đến khả năng thu hút vốn đầu tư vào Việt Nam.

Theo DNSG